काठमाडाैं, १६ असाेज  । सप्तमी श्राद्ध (पितृ पक्षको सप्तमी तिथिमा गरिने पार्वण श्राद्ध) मनाउनुका पछाडि विभिन्न पौराणिक, धार्मिक तथा धर्मशास्त्रीय मान्यताहरू रहेका छन्:

सोह्र श्राद्धका क्रममा जुन तिथिमा पूर्वजको निधन भएको थियो, सोही तिथिमा श्राद्ध गर्ने विधान छ। तसर्थ, सप्तमी तिथिमा परलोक हुनुभएका माता, पिता वा अन्य कुलका पितृहरूको आत्माको शान्ति, तृप्ति र सद्गतिका लागि यो श्राद्ध गरिन्छ।

पुराण तथा धर्मशास्त्र अनुसार मानिसको शारीरिक तथा मानसिक स्वास्थ्यसँग सप्तमी तिथिको विशेष सम्बन्ध मानिन्छ। सप्तमी श्राद्ध गर्नाले पितृहरू प्रसन्न भई वंशजलाई आरोग्यता, चिन्तामुक्ति र दीर्घायुको आशीर्वाद दिन्छन्। हिन्दू धर्ममा देवऋण, ऋषिऋण र पितृऋण गरी तीन मुख्य ऋण मानिन्छन्। सप्तमी तिथिमा भक्तिपूर्वक श्राद्ध गर्नाले पितृऋणबाट मुक्ति मिल्ने र पितृदोष हट्ने विश्वास गरिन्छ।

हिन्दू पञ्चाङ्गमा सप्तमी तिथिका स्वामी सूर्यदेव मानिन्छन्। सूर्यलाई सम्पूर्ण जगत्‌‌को आत्मा र प्रकाशको स्रोत मानिन्छ। यस दिन गरिने तर्पण र पिण्डदानमा सूर्यदेवको विशेष कृपा रहने र पितृहरूले सहजै हवि (अन्न तथा जल) प्राप्त गर्ने पौराणिक मान्यता छ।

वंश वृद्धि र सुख-समृद्धि
वंश रक्षा: श्राद्ध मयुख र गरुड पुराणका अनुसार विधिपूर्वक सप्तमी श्राद्ध सम्पादन गर्नाले परिवारमा नयाँ सन्ततिको वृद्धि, वंशको निरन्तरता र पारिवारिक एकता कायम रहन्छ।

लक्ष्मी र ऐश्वर्यको बास: प्रसन्न भएका पितृहरूको आशीर्वादले घरमा दरिद्रता नष्ट भई सुख, शान्ति र समृद्धि छाउँछ।

मुख्य धार्मिक विधिहरू

कुतप काल: श्राद्ध सधैँ मध्याह्न काल (कुतप मुहूर्त – लगभग बिहान ११:३० देखि दिउँसो १:३० बजेसम्म) मा सम्पादन गर्नु उत्तम मानिन्छ।

पवित्र सामाग्री: कुश, तिल, जौ, शुद्ध जल, गाईको दूध र घिउको प्रयोग गरी पिण्डदान गरिन्छ।

पञ्चबलि: श्राद्ध पश्चात् गाई, काग, कुकुर, देवादि र चील/कीराका लागि अन्न छुट्याएर (पञ्चबलि) ब्राह्मण भोजन गराइन्छ।