मुना सापकोटा

दसैँ फेरि आएको छ, तर यसपटक घरको आँगनमा उही उल्लास भए पनि मनभित्रको खुसी अधुरो छ । हरेक वर्ष दसैँले परिवारमा मिलन, उमङ्ग र खुसी लिएर आउँथ्यो, तर यस वर्ष त्यही दसैँले एक प्रिय अभिभावकको अभावलाई झनै गहिरोसँग महसुस गराएको छ । जुन आँगनमा उहाँको उपस्थितिले आत्मीयता थपिन्थ्यो, जुन क्षणमा उहाँको आशीर्वादले खुसीलाई पूर्णता दिन्थ्यो, आज त्यही आँगन र त्यही पर्व उहाँकै सम्झनाले भावुक बनेको छ । यस वर्षको दसैँ हाम्रो परिवारका लागि केवल चाडपर्व होइन, स्वर्गीय हजुरबुबा कमलप्रसाद सापकोटाको सम्झना, उहाँप्रतिको अगाध माया र उहाँविनाको जीवन स्वीकार गर्नुपर्ने एउटा भावुक क्षण बनेर आएको छ ।

वि.सं. २०८२ साल असार १ गते हामीले आफ्ना प्रिय हजुरबुबा कमलप्रसाद सापकोटालाई सधैँका लागि गुमायौँ । उहाँको बिदाइले हाम्रो परिवारमा कहिल्यै पूर्ण हुन नसक्ने रिक्तता छोडेर गएको छ । म उहाँकी कान्छी नातिनी हुँ । मेरो बाल्यकाल सम्झँदा हजुरबुबाको माया, स्नेह र न्यानोपनले भरिएका अनगिन्ती पलहरू आँखा अगाडि आउँछन् । उहाँले मलाई सानैदेखि यति धेरै माया गरेर हुर्काउनुभयो कि उहाँको स्नेह मेरो बाल्यकालको सबैभन्दा सुन्दर र अमूल्य उपहार बनेर रह्यो । मेरा साना–साना इच्छा र खुसीलाई उहाँले कति महत्व दिनुहुन्थ्यो भन्ने कुरा आज सम्झँदा मन भावुक हुन्छ ।

बारीतिर जानुहुँदा मेरा लागि नास्पाती, किम्बु र अन्य फलफूल टिपेर ल्याइदिनुहुन्थ्यो । उहाँले मायाले टिपेर ल्याइदिनुभएका ती फलफूल खान पाउँदाको खुसी आज पनि मेरो सम्झनामा उत्तिकै ताजा छ । ती फलफूल मेरा लागि केवल खानेकुरा थिएनन्, ती त हजुरबुबाको निःस्वार्थ माया, मेरो सानो खुसीप्रतिको उहाँको चासो र उहाँको अपार स्नेहका प्रतीक थिए । उहाँले मलाई माया गरेर बोलाउने ती क्षण, मेरा लागि केही न केही ल्याइदिने उहाँको बानी र मेरो खुसीमा रमाउने उहाँको मन सम्झँदा आज लाग्छ—बाल्यकालको त्यो समय नै मेरो जीवनको सबैभन्दा सुन्दर सम्पत्ति रहेछ । त्यतिबेला उहाँको मायामा रमाउँदै बिताएका दिनहरू एक दिन यति अमूल्य सम्झना बन्छन् भन्ने मैले कल्पना पनि गरेकी थिइनँ । आज उहाँ मेरो साथमा हुनुहुन्न, तर उहाँले दिनुभएको मायाको न्यानोपन अझै मेरो हृदयमा जीवित छ । बारीका ती नास्पाती र किम्बु सम्झँदा केवल फलफूलको स्वाद होइन, मलाई असाध्यै माया गर्ने मेरा हजुरबुबाको अनुहार, उहाँको स्नेह र उहाँसँग बिताएका बाल्यकालका ती सुन्दर दिनहरू सम्झनामा आउँछन् । उहाँको माया मैले बाल्यकालमा पाएको सबैभन्दा ठूलो उपहार हो, जुन समय बित्दै जाँदा झन् अमूल्य बन्दै गएको छ ।

दसैँ नेपाली समाजको एउटा महान् सांस्कृतिक पर्व हो । यो टीका र जमरामा मात्र सीमित छैन । यो परिवारको एकता, ज्येष्ठप्रतिको सम्मान, स्नेहको आदानप्रदान र आशीर्वादको परम्परासँग जोडिएको पर्व हो । तर परिवारका ज्येष्ठ अभिभावक नै साथमा नहुँदा यस पर्वको अर्थ झनै भावुक भएर महसुस हुँदो रहेछ । हजुरबुबाको उपस्थितिले दसैँलाई विशेष बनाउने ती क्षणहरू अब सम्झनामा मात्र बाँकी छन् । उहाँसँगै बसेर दसैँ मनाउने, उहाँका आशीर्वचन सुन्ने र उहाँको स्नेहमा रमाउने अवसर अब विगतका सुन्दर दिनहरूमा सीमित भएको छ ।

यस वर्षको दसैँमा उहाँको अभाव प्रत्येक खुसीको क्षणमा अनुभूत हुनेछ । टीका र जमराको पवित्र अवसरमा उहाँको सम्झना आउनेछ, परिवार एकै ठाउँमा भेला हुँदा उहाँको खाली स्थानले मन छुनेछ । उहाँको हातबाट प्राप्त हुने आशीर्वादको महत्व र उहाँको उपस्थितिले परिवारलाई दिने आत्मीयताको मूल्य आज अझ गहिरोसँग बुझिँदै छ । कतिपय व्यक्तिको महत्व उनीहरू साथमा हुँदा स्वाभाविक लाग्छ, तर उनीहरू नहुँदा जीवनका हरेक खुसीमा उनीहरूको उपस्थिति कति अमूल्य थियो भन्ने महसुस हुन्छ ।

स्वर्गीय हजुरबुबा कमलप्रसाद सापकोटाको सम्झना हाम्रो परिवारका लागि सधैँ सम्मान र मायाले भरिएको रहनेछ । उहाँले दिनुभएका शिक्षा, मार्गदर्शन र संस्कार नै उहाँले हामीलाई छोडेर जानुभएको अमूल्य सम्पत्ति हुन् । उहाँको भौतिक अनुपस्थिति भए पनि उहाँसँग जोडिएका सम्झना, उहाँले देखाउनुभएको बाटो र उहाँप्रतिको सम्मान हाम्रो जीवनमा सधैँ रहिरहनेछन् ।

मानिसको जीवन अस्थायी भए पनि उसले छोडेर गएको असल छाप कहिल्यै मेटिँदैन । परिवारमा बाँडिएको माया, सिकाएको संस्कार र जीवनमा दिएको प्रेरणा पुस्तौँसम्म हस्तान्तरण भइरहन्छ । त्यसैले हजुरबुबाको सम्झनालाई केवल बिछोडको पीडाका रूपमा मात्र होइन, उहाँबाट प्राप्त असल संस्कारलाई जीवनमा उतार्ने प्रेरणाका रूपमा पनि लिनु आवश्यक छ । उहाँले देखाउनुभएको असल बाटोमा हिँड्नु, परिवारबीचको एकतालाई जोगाउनु र आपसी माया तथा सद्भावलाई निरन्तरता दिनु नै उहाँप्रतिको सच्चा श्रद्धाञ्जली हुनेछ ।

दसैँको रौनकबीच उहाँको अनुपस्थिति खड्किए पनि उहाँका सम्झनाहरू हाम्रो मनमा सधैँ जीवित रहनेछन् । समयले उहाँलाई हामीबाट टाढा लगेको छ, तर उहाँप्रतिको माया र सम्मानलाई टाढा बनाउन सक्दैन । हरेक दसैँमा उहाँसँग जोडिएका सम्झनाहरूले हामीलाई भावुक बनाइरहनेछन् र उहाँले दिनुभएको संस्कारले जीवनमा अघि बढ्न प्रेरित गरिरहनेछ ।

अन्त्यमा, मेरो प्रिय हजुरबुबा कमलप्रसाद सापकोटा, तपाईंको कान्छी नातिनी हुनु मेरो जीवनको अत्यन्तै प्यारो सम्बन्ध र सौभाग्य हो । तपाईंले मलाई सानैदेखि दिनुभएको अपार माया, स्नेह र आत्मीयता म जीवनभर भुल्न सक्नेछैन । मेरा लागि बारीबाट टिपेर ल्याइदिनुभएका नास्पाती र किम्बुजस्ता साना उपहारमा लुकेको तपाईंको ठूलो माया आज सम्झँदा मन भक्कानिएर आउँछ । फेरि एकपटक तपाईंको छेउमा बसेर बाल्यकालका ती दिनहरू बिताउन पाए हुन्थ्यो, तपाईंको हातबाट मायाले फलफूल थाप्न पाए हुन्थ्यो र तपाईंको न्यानो स्नेहमा रमाउन पाए हुन्थ्यो भन्ने लाग्छ । तर अब ती चाहनाहरू सम्झनामा मात्र सीमित भएका छन् । तपाईंलाई फेरि भेट्न नसके पनि तपाईंले दिनुभएको मायालाई म आफ्नो हृदयमा सधैँ जोगाएर राख्नेछु । तपाईंले मलाई हुर्काउँदा दिनुभएको माया र खुसी मेरो जीवनको यस्तो अमूल्य निधि हो, जुन कुनै सम्पत्तिसँग तुलना गर्न सकिँदैन ।

हजुरबुबा, यस वर्षको दसैँमा तपाईंको हातबाट टीका र आशीर्वाद थाप्न नपाउँदाको पीडा शब्दमा व्यक्त गर्न सक्दिनँ । तपाईंको अभावले मेरो बाल्यकालका सबैभन्दा सुन्दर सम्झनाहरूलाई अझ भावुक बनाएको छ । तपाईं आज मेरो आँखाअगाडि हुनुहुन्न, तर मेरो मनको हरेक कुनामा तपाईंको माया जीवित छ । तपाईंको कान्छी नातिनीका रूपमा तपाईंले दिनुभएको मायालाई सम्झँदै, तपाईंले देखाउनुभएको असल बाटोमा अघि बढ्ने प्रयास गर्दै म सधैँ तपाईंलाई आफ्नो हृदयमा राखिरहनेछु ।

भावपूर्ण श्रद्धाञ्जली, मेरा प्यारा हजुरबुबा । तपाईंको आत्माले चिरशान्ति प्राप्त गरोस् । हजुरबुबा बिनाको यो पहिलो दसैँ तपाईंको पवित्र स्मृतिमा समर्पित छ ।