काठमाडौं, १३ कार्तिक। बिहीबार स्पेनी सञ्चारमाध्यमहरूले सार्वजनिक गरेका अडियो रेकर्डिङहरूले स्पेनमा भएको घातक रेल दुर्घटना हुनुभन्दा केही क्षण अघिको अवस्थाबारे प्रकाश पारेका छन्।

ती रेकर्डिङमा एक चालकले रेल नियन्त्रण केन्द्रलाई आफ्नो रेलको सुरक्षा प्रणाली सञ्चालन गर्न नमिलेको जानकारी गराएको सुनिन्छ। बुधबार भएको उक्त दुर्घटनामा कम्तीमा ६९ जनाको मृत्यु भएको छ भने दर्जनौं व्यक्ति घाइते भएका छन्।

यो दुर्घटना तब भयो जब म्याड्रिडबाट सेभिलतर्फ ३९७ यात्रु बोकेर गइरहेको सरकारी स्वामित्वको ‘रेन्फे’ कम्पनीको रेल, करिब २५ किलोमिटर अगाडि रोकिएको ‘इरियो’  कम्पनीको अर्को रेलसँग ठोक्कियो। उक्त ‘इरियो’ रेलमा १४७ यात्रु सवार थिए।

समाचार अनुसार दशकौँ यताकै सबैभन्दा खराब रेल दुर्घटनामध्ये एक मानिएको यस घटनाका कारण स्पेनमा तीन दिने राष्ट्रिय शोक घोषणा गरिएको छ। स्पेनी आउटलेटहरू ‘एल पेस’ र ‘आरटीभीई’ द्वारा प्रकाशित तीन अडियो रेकर्डिङहरूले रेल चालकहरू र म्याड्रिडको नियन्त्रण केन्द्र बीचको आदानप्रदान कैद गर्दछन्। बीबीसीले रिपोर्ट गरेको छ कि रेकर्डिङहरूले ‘इरियो’ रेल स्थिर रहँदा पनि सिग्नलिङ विफलता पछि ‘रेन्फे’ रेललाई किन अगाडि बढ्न अनुमति दिइयो भन्ने बारेमा प्रश्नहरू उठाएका छन्।

स्वचालित सङ्केत प्रणालीमा आएका खराबीका कारण प्रभावित खण्डमा रेलहरू रोकिन पुगेका थिए। यद्यपि, स्पेनका यातायात मन्त्री ओस्कार पुएन्तेले बताए अनुसार, त्यसपछि ‘त्रुटिवश’ ‘रेन्फे’ रेललाई पुनः अघि बढ्न निर्देशन दिइयो।

एउटा रेकर्डिङमा एक नियन्त्रकले ‘रेन्फे’ का चालकलाई यात्रा निरन्तर राख्न र वैकल्पिक ‘ल्याटरल सिग्नलिंग ब्लक प्रणाली’ अन्तर्गत सामान्य गतिमा अघि बढ्न भन्छन्।

“सामान्य गतिमा ?” चालकले सोध्छन्।

“हुन्छ,” नियन्त्रकले जवाफ दिन्छन्।

स्वचालित सङ्केत प्रणाली वा तथ्याङ्क प्रसारण विफल हुँदा यस प्रणालीलाई वैकल्पिक व्यवस्था (ब्याकअप) का पमा प्रयोग गरिन्छ।

अर्को एक रेकर्डिङमा, ‘इरियो’ रेलका चालकले नियन्त्रण केन्द्रलाई जानकारी दिन्छन् कि रेल-नियन्त्रण प्रणालीसँगको सम्पर्क टुटेको छ र रेल अगाडि बढ्न सक्दैन। “रेल ‘उर्डा’ मा प्रवेश सङ्केतको अगाडि रोकिएको छ,” चालक भन्छन्। थप कुराकानी पछि चालकलाई आफ्नो यात्रा सामान्य रूपमा अघि बढाउन भनिन्छ। तर त्यसपछिको अर्को कलमा, ‘इरियो’  रेलका चालकले रेल अझै पनि अघि बढ्न नसकेको जानकारी दिए।

चालकले भने, “रेलले मलाई सुरक्षा प्रणाली नियन्त्रण गर्न दिइरहेको छैन। त्यसैले म अझै पनि प्रवेश संकेत अगाडि रोकिएको छु।”

रेकर्डिङबाट के बुझिन्छ भने, ‘रेन्फे’ रेल नजिक आइपुग्दा ‘इरियो’ रेल त्यहीँ रोकिएको थियो भन्ने कुरा नियन्त्रण कक्षलाई जानकारी गराइएको थियो। ‘इरियो’ कम्पनीले आफ्नो रेललाई अर्को रेलले “पछाडिबाट ठक्कर दिएको” जनाएको छ। पुएन्तेले रेलहरूलाई कुनै गति सीमा बिना पुनः चल्न दिने निर्णयलाई “अकल्पनीय” (बुझ्न नसकिने) भनी टिप्पणी गरे।

प्रश्नहरू उठिरहँदा स्पेन शोकमा

प्रधानमन्त्री पेड्रो सान्चेजले “सम्पूर्ण स्पेन शोकमा रहेको” बताउँदै भने, “मानिसहरूको जीवन तहसनहस भएको छ, परिवारहरू टुटेका छन्; पीडा अकल्पनीय छ।”

आपतकालीन उद्धार टोलीहरूले रातभर शक्तिशाली बत्तीहरूको उज्यालोमा काम गरे। उनीहरूले दुर्घटनाग्रस्त रेलका डब्बाहरू काटेर भित्र फसेका पीडितहरूको खोजी गरे। घटनास्थलमा सयौं उद्धारकर्मीहरू खटाइएका थिए भने ड्रोन र हेलिकप्टरहरूले पनि उद्धार कार्यमा सहयोग पुर्‍याएका थिए।

प्रत्यक्षदर्शीहरूले अराजकताका दृश्यहरू वर्णन गरे. यात्रुहरू रोइरहेका र रगत बगिरहेका, मानिसहरू आफ्नो सिटमा फसेका र डिब्बाहरूमा धुवाँ भरिएको। एउटा डिब्बामा आगो लागेको थियो।

सान्चेजले भने कि यो वर्ष स्पेनले दुई गम्भीर रेल दुर्घटनाहरू भोग्नु “अस्वीकार्य” थियो। जनवरीमा कोर्डोबा नजिकै भएको उच्च गतिको रेल दुर्घटनामा एउटै लाइनमा ४६ जनाको मृत्यु भएको थियो, यद्यपि घटना अझ दक्षिणतिर घटेको थियो।

बुधबारको टक्करपछि धेरैजसो राजनीतिक दलहरूले प्रचार अभियान स्थगित गरेका थिए। अति-दायाँपन्थी भोक्स पार्टी यसको अपवाद थियो। यसका नेता स्यान्टियागो अबास्कलले स्पेनको रेल पूर्वाधारको “आलोचनालाई मौन गर्न शोक प्रयोग गर्ने” प्रयास गरिएको भन्ने कुरालाई अस्वीकार गरे।

प्रसारक संस्था टिभीइका अनुसार, म्याड्रिडस्थित यातायात मन्त्रालय बाहिर गएराति करिब १,५०० मानिसहरू भेला भए। प्रदर्शनकारीहरूले मुख्यतया सान्चेज र पुएन्तेको राजीनामा माग गरेका थिए । प्रदर्शनकारीहरूले बोतल र ‘फ्लेयर’ (आगो बल्ने वस्तु) प्रहार गरेपछि प्रहरीले अश्रुग्यास प्रयोग गर्‍यो; यस घटनामा कोही पनि घाइते भएको वा कसैलाई पक्राउ गरिएको खबर छैन।

रेल चालकहरूले पनि बिहीबारका लागि तय गरिएको हडताल अघि बढाउने अपेक्षा गरिएको छ। स्पेनी रेल चालक युनियन ‘सेमाफ’ ले यो कदम “रेल सुरक्षाको पक्षमा” चालिएको जनाएको छ।