काठमाडाैं, २२ कार्तिक।  आज गाई पूजा, मीठा परिकार दिएर गाई पूजा गरिँदै छ। यो धार्मिक मान्यता र विश्वासको कुरा मात्रै होइन, गाईको गोबर पनि पवित्र मानिन्छ। गाईको गोबरलाई हाम्रो समाजमा केवल फोहोर वा मलका रूपमा मात्र नभई पवित्र, औषधीय गुणयुक्त र वैज्ञानिक रूपमा समेत अति उपयोगी वस्तुका रूपमा लिइन्छ।

गाईको गोबरबाट हुने फाइदा तथा यसको वैज्ञानिक महत्त्वका बारेमा जानकारी लिनु हाेस्

कृषि तथा माटोको उर्वराशक्तिमा फाइदा

प्राकृतिक मल: गाईको गोबरमा नाइट्रोजन, फस्फोरस, पोटासियम लगायतका आवश्यक वनस्पति पोषक तत्त्वहरू प्रशस्त मात्रामा पाइन्छन्। यसले माटोको उर्वराशक्ति बढाउँछ।

माटोको भौतिक गुण सुधार: गोबर मलले माटोको जलधारण क्षमता बढाउँछ र माटोलाई खुकुलो तथा हावा खेलाउन योग्य बनाउँछ।

सूक्ष्म जीवहरूको वृद्धि: यसले माटोमा बोटबिरुवाका लागि फाइदाजनक हुने गड्यौला तथा अन्य सूक्ष्म जीवहरूको सङ्ख्या वृद्धि गर्न मद्दत गर्छ।

ऊर्जा उत्पादन

बायोग्याँस: गाईको गोबरलाई बायोग्याँस प्लान्टमा प्रयोग गरी स्वच्छ इन्धन (मिथेन ग्याँस) उत्पादन गर्न सकिन्छ। यसबाट ग्रामीण क्षेत्रमा खाना पकाउने ग्याँस र बत्ती बाल्ने ऊर्जाको जोहो हुन्छ।

बायोग्याँसको अवशेष: ग्याँस निकालेपछि बाँकी रहने अवशेषलाई उत्कृष्ट र गुणस्तरीय कम्पोस्ट मलका रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ।

वैज्ञानिक तथा पर्यावरणीय महत्त्व

एन्टिब्याक्टेरियल र एन्टीसेप्टिक गुण: वैज्ञानिक अध्ययनहरूले गाईको गोबरमा हानिकारक ब्याक्टेरियाहरूलाई नष्ट गर्ने क्षमता हुने देखाएका छन्। यसले वातावरणलाई शुद्ध बनाउन र हावामा रहेका केही हानिकारक कीटाणुहरूलाई नियन्त्रण गर्न सघाउँछ।

रेडिएसन प्रतिरोधी : परम्परागत रूपमा घरका भित्ता र आँगनमा गोबरले लिपपोत गर्ने चलन छ। वैज्ञानिक परीक्षणहरूले गाईको गोबरले विकिरणलाई केही हदसम्म रोक्न वा न्यूनीकरण गर्न सक्ने देखाएका छन्।

कीटनाशक तथा बायो-पेस्टिसाइड: यसलाई प्राकृतिक कीटनाशक तथा ढुसीनाशकको रूपमा पनि कृषिमा प्रयोग गर्न सकिन्छ, जसले रासायनिक विषादीको प्रयोगलाई घटाउँछ।

वैकल्पिक उपयोगहरू

प्राकृतिक धूप र काठ विकल्प: गोबरबाट बनेका काठ, लाभा (उपरा/गोइठा) हरू इन्धन तथा धार्मिक कार्यहरूमा बाल्नका लागि प्रयोग गरिन्छ। यसरी बाल्दा रासायनिक धुवाँभन्दा वातावरणलाई कम हानी पुग्ने मानिन्छ।

बायो-डिटर्जेन्ट तथा हस्तकला: गाईको गोबरबाट विभिन्न हस्तकलाका सामग्रीहरू, गमला तथा इको-फ्रेन्डली उत्पादनहरू बनाउने कार्य आधुनिक समयमा बढेको छ।

संक्षेपमा भन्नुपर्दा गाईको गोबर परम्परागत दृष्टिले मात्र नभई आधुनिक वैज्ञानिक, कृषि र पर्यावरणीय दृष्टिकोणबाट पनि एक बहुमूल्य प्राकृतिक वरदान हो।