धर्म/संस्कृति

बोलावट : जसले जीवन बदल्छ

बोलावट : जसले जीवन बदल्छ

रेभ. फादर जगत बहादुर वाग्ले


गालीलको किनारदेखि मानव हृदयको रूपान्तरणसम्म, मानव जीवन भनेको जन्मनु, हुर्कनु, सङ्घर्ष गर्नु र अन्ततः संसारबाट बिदा हुनु मात्र होइन। मानव जीवनको गहिराइमा एउटा अदृश्य खोज निरन्तर चलिरहेको हुन्छ, आफ्नो अस्तित्वको अर्थ खोज्ने, जीवनको उद्देश्य पहिल्याउने र आफूभन्दा उच्च कुनै सत्यसँग सम्बन्ध स्थापित गर्ने खोज चलिरहन्छ। मानिससँग ज्ञान, सम्पत्ति, प्रतिष्ठा र प्रविधि जति बढ्दै गए पनि उसको हृदयमा शान्ति, प्रेम र अर्थपूर्ण जीवनको तृष्णा समाप्त हुँदैन। यही मानवीय खोजको केन्द्रमा एउटा महत्त्वपूर्ण प्रश्न ठिङ्ग अगाडि आएर उभिन्छ : हामी किन बाँच्छौँ र हाम्रो जीवनले अन्ततः कुन उद्देश्य पूरा गर्नुपर्छ?

पूर्वीय अर्थोडक्स ख्रीष्टियन आध्यात्मिकताले यो प्रश्नको उत्तरलाई परमेश्वरको बोलावट र मानव हृदयको रूपान्तरणसँग जोडेर हेर्छ। यो दृष्टिमा बोलावट कुनै धार्मिक जिम्मेवारी स्वीकार गर्नु वा कुनै संस्थागत भूमिकामा प्रवेश गर्नु मात्र देखिदैन, यो दृष्टिमा बोलावट भनेको सम्पूर्ण मानव अस्तित्वलाई नयाँ दिशामा डोऱ्याउने पवित्र निमन्त्रणा हो।

गालीलको किनारमा सुनिएको एउटा आवाज
पवित्र धर्मशास्त्रको मत्तीको सुसमाचारमा एउटा अत्यन्तै अर्थपूर्ण घटना वर्णन गरिएको छ। गालीलको समुद्र किनारमा आफ्ना जाल फालिरहेका सिमोन पत्रुस र उनका भाइ अन्द्रियासलाई प्रभु येशू ख्रीष्टले भन्नुभयो, “मेरो पछि लाग, म तिमीहरूलाई मानिसहरूका मछुवा बनाउनेछु। मत्ती ४:१९

त्यो कुनै भव्य राजदरबारको दृश्य थिएन, त्यहाँ न त शक्तिशाली शासकहरू थिए, न प्रतिष्ठित विद्वान् र न कुनै विशेष सामाजिक हैसियत भएका व्यक्तिहरू। त्यहाँ त दैनिक जीवनको सङ्घर्षमा संलग्न साधारण मानिसहरू थिए। उनीहरूको जीवन माछा मार्ने काम, परिवारको जिम्मेवारी र जीविकोपार्जनसँग जोडिएको थियो।

तर त्यही साधारण परिवेशमा सुनिएको एउटा पवित्र आवाजले उनीहरूको जीवनको दिशा परिवर्तन गरिदियो।

यो घटनाको गहिरो अर्थ के हो भने परमेश्वरको बोलावट मानिसको सामाजिक प्रतिष्ठा, आर्थिक अवस्था वा शैक्षिक योग्यतामा निर्भर हुँदैन। उहाँ मानिसलाई उसको वर्तमान अवस्थामै भेट्नुहुन्छ र त्यहीँबाट नयाँ यात्राका लागि निमन्त्रणा दिनुहुन्छ।

पत्रुस र अन्द्रियासले आफ्ना जाल छोडेर प्रभुलाई पछ्याए। यो उनिहरुको पेसा परिवर्तनको घटना थिएन; यो उनीहरूको प्राथमिकता, पहिचान, दृष्टिकोण र जीवनको उद्देश्य परिवर्तन हुन थालेको क्षण थियो।

आज पनि मानिसहरु विभिन्न प्रकारका जालमा अल्झिएका छन्। कसैलाई प्रतिष्ठाको मोहले बाँधेको छ, कसैलाई सम्पत्तिको चाहनाले, कसैलाई अहङ्कारले त कसैलाई विगतको असफलता र भविष्यको भयले। बाहिरबाट मानिस स्वतन्त्र देखिए पनि भित्र अनेकौँ बन्धनसँग सङ्घर्ष गरिरहेको हुन्छ।

यस्तो अवस्थामा प्रभुको बोलावटले मानिसलाई आफ्नो अस्तित्व पुनः परीक्षण गर्न निमन्त्रणा दिन्छ। यहाँ प्रश्न उठ्छ, हामीले के प्राप्त गरिरहेका छौँ भन्ने होइन, हामी कस्तो मानिस बन्दै छौँ भन्ने हो।

बोलावटको गहिरो अर्थ : बाहिरी परिवर्तनभन्दा हृदयको रूपान्तरणमा हुन्छ

पूर्वीय अर्थोडक्स चर्चको आत्मिक परम्परामा मानव जीवनको सर्वोच्च उद्देश्यलाई ‘थियोसिस’ (Theosis) भनिन्छ। यसको अर्थ मानिसले परमेश्वरको सार वा स्वभावसँग समान सत्ता प्राप्त गर्नु होइन, बरु उहाँको अनुग्रहद्वारा पवित्र जीवनमा सहभागी हुनु हो।

प्रेरित पत्रुस लेख्नुहुन्छ, हामी परमेश्वरका प्रतिज्ञाहरूद्वारा “ईश्वरीय स्वभावका सहभागी” बन्न बोलाइएका छौँ। २ पत्रुस १:४

यसैलाई अर्थोडक्स धर्मशास्त्रले मानव जीवनको परम आत्मिक गन्तव्यका रूपमा बुझ्दछ।

अलेक्जान्ड्रियाका सन्त अथानेसियस महान्‌को धर्मशास्त्रीय शिक्षाको सारमा एउटा प्रसिद्ध भनाइ पाइन्छ, परमेश्वरको वचन मानिस हुनुभयो, ताकि मानिस उहाँको अनुग्रहद्वारा पवित्र जीवनमा सहभागी हुन सकोस्।

यो शिक्षाको सारले ख्रीष्टियन जीवनको उद्देश्य असल आचरण अपनाउनु वा बाहिरी धार्मिक अभ्यास पूरा गर्नुमा सीमित नरहेको स्पष्ट पार्छ। यसको गहिरो उद्देश्य मानिसको सम्पूर्ण अस्तित्वलाई ख्रीष्टको स्वरूपमा रूपान्तरित गर्नु हो।

यो यात्राको सुरुवात हृदयबाट हुन्छ।

मानिसको हृदयमा विचार, इच्छा, भावना र निर्णयको केन्द्र रहेको हुन्छ। जब हृदय घमण्ड, ईर्ष्या, क्रोध, लोभ र घृणाले भरिन्छ, तब मानिसको दृष्टि पनि विकृत हुन थाल्छ। त्यो अवस्थामा मानिसले अरूलाई प्रेम र सम्मानको दृष्टिले हेर्न सक्दैन।

यसकारण प्रभु येशू ख्रीष्टले भन्नुभयो, “धन्य हुन् शुद्ध हृदय हुनेहरू, किनभने तिनीहरूले परमेश्वरलाई देख्नेछन्। मत्ती ५:८

अर्थोडक्स आत्मिकतामा हृदयको शुद्धीकरणलाई ‘काथार्सिस’ (Catharsis) र मनको आमूल परिवर्तनलाई ‘मेटानोइया’ (Metanoia) भनिन्छ। पश्चात्ताप भनेको विगतका गल्तीप्रति दुःखी हुनु मात्र होइन; आफ्नो सोच, इच्छा र जीवनको दिशा परिवर्तन गर्नु हो।

त्यसैले बोलावटको वास्तविक उत्तर मानिसको बाहिरी परिचयमा होइन, उसको भित्री जीवनमा देखिनुपर्छ।

क्रूसको बाटो : त्यागभित्र लुकेको जीवनको रहस्य 

प्रभुलाई पछ्याउने यात्रा सधैँ सहज हुँदैन। ख्रीष्टियन विश्वासको केन्द्रमा रहेको क्रूसले यो वास्तविकतालाई स्पष्ट पार्छ।

प्रभु येशू ख्रीष्टले भन्नुभयो, “यदि कोही मेरो पछि आउन चाहन्छ भने, उसले आफूलाई इन्कार गरोस्, आफ्नो क्रूस उठाओस् र मेरो पछि लागोस्। मत्ती १६:२४

क्रूसलाई दुःख र पीडाको प्रतीकका रूपमा बुझ्नु यसको पूर्ण अर्थ होइन। ख्रीष्टियन आत्मिकतामा क्रूस आत्मसमर्पण, प्रेम, क्षमा, त्याग र अन्ततः पुनरुत्थानको आशासँग जोडिएको छ।

यसको अर्थ अन्याय सहनु, हिंसालाई स्वीकार गर्नु वा पीडितलाई पीडामै रहन बाध्य पार्नु होइन। बरु कठिन परिस्थितिमा पनि सत्य, न्याय, करुणा र प्रेमको मार्ग नत्याग्नु भन्ने हो।

ख्रीष्टले क्रूसमा आफ्नो जीवन अर्पण गर्नुभयो, तर उहाँको कथा क्रूसमै समाप्त भएन। पुनरुत्थानले मृत्युको सीमाभन्दा पर जीवनको विजय घोषणा गरिदियो। यसैले अर्थोडक्स आत्मिकतामा क्रूस र पुनरुत्थानलाई अलग-अलग बुझ्न सकिँदैन। क्रूसले आत्मत्यागको बाटो देखाउँछ भने पुनरुत्थानले त्यस यात्राको अन्तिम आशा प्रकट गर्छ।

सन्तहरूको जीवनमा पनि यही सत्य देखिन्छ। उनीहरूले कठिनाइबीच विश्वास, सतावटबीच धैर्य र प्रतिकूलताबीच प्रेमलाई कायम राखे। उनीहरूको महानता बाहिरी शक्तिमा होइन, ख्रीष्टप्रतिको निष्ठा र जीवनको पवित्रतामा थियो।

नुन र ज्योति : समाजप्रतिको आत्मिक उत्तरदायित्व

प्रभु येशू ख्रीष्टले आफ्ना चेलाहरूलाई भन्नुभयो, “तिमीहरू पृथ्वीका नुन हौ” र “तिमीहरू संसारका ज्योति हौ।

मत्ती ५:१३–१४

यी दुई भनाइले मानव समाजमा विश्वासीको उत्तरदायित्वलाई अत्यन्त सुन्दर ढङ्गले व्यक्त गर्छन्।

नुनले भोजनमा स्वाद थप्छ र संरक्षणमा सहयोग गर्छ। त्यसरी नै मानिसको जीवनमा सत्य, नैतिकता, करुणा र सद्भावको उपस्थिति समाजका लागि महत्त्वपूर्ण हुन्छ। ज्योतिले अन्धकार हटाएर बाटो देखाउँछ। त्यसरी नै असल आचरण, निःस्वार्थ सेवा र सत्यनिष्ठ जीवनले अरूलाई आशा र प्रेरणा दिन सक्छ।

सन्त पावलले विश्वासीहरूलाई “ख्रीष्टको सुगन्ध” भनेर सम्बोधन गर्नुभएको छ। २ कोरिन्थी २:१५
यसको अर्थ ख्रीष्टको उपस्थिति भनेको शब्द र घोषणामा होइन, मानिसको व्यवहार, सम्बन्ध र सेवामा प्रकट हुनुपर्छ भन्ने हो।

यहाँ एउटा गम्भीर प्रश्न उठ्छ, हाम्रो उपस्थितिले अरू मानिसको जीवनमा शान्ति थपिरहेको छ कि अशान्ति? हाम्रो बोलीले अरु मानिसहरुको घाउ निको पारिरहेको छ कि थप पीडा दिइरहेको छ? हाम्रो व्यवहारले मानिसहरूलाई नजिक ल्याइरहेको छ कि विभाजन गरिरहेको छ?

ख्रीष्टको अनुयायी हुनुको अर्थ अरूलाई आफूभन्दा तुच्छ ठान्नु हुदैन, प्रत्येक मानिस परमेश्वरको प्रतिरूपमा सृष्टि गरिएको छ। उत्पत्ति १:२६–२७ त्यसैले मानिसको सम्मान, मर्यादा र जीवनको मूल्यलाई स्वीकार गर्नु ख्रीष्टियन दृष्टिकोणको आधारभूत पक्ष हो।

यो अर्थमा सुसमाचारको साक्षी अरूको विश्वास, संस्कृति वा मानवीय पहिचानप्रति घृणा फैलाउनु होइन। आफ्नो विश्वासलाई प्रेम, नम्रता, सेवा र सत्यनिष्ठ जीवनद्वारा प्रकट गर्नु हो।

येसु ख्रीष्ट महान् चिकित्सक : शरीर र आत्माको पूर्णता हुनुहुन्छ

मत्तीको सुसमाचारले प्रभु येशू गालीलभरि घुम्दै परमेश्वरको राज्यको सुसमाचार प्रचार गर्नुभएको र मानिसहरूका रोग तथा दुर्बलता निको पार्नुभएको वर्णन गर्छ। मत्ती ४:२३–२५

यो घटनाले ख्रीष्टको सेवाको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष देखाउँछ। उहाँ उपदेश दिनुहुन्नथ्यो; उहाँ मानिसको पीडामा सहभागी हुनुहुन्थ्यो। रोगीलाई निको पार्नुहुन्थ्यो, दुःखीलाई सान्त्वना दिनुहुन्थ्यो र उपेक्षित मानिसलाई सम्मान गर्नुहुन्थ्यो।

अर्थोडक्स परम्परामा प्रभु येशू ख्रीष्टलाई महान् चिकित्सकका रूपमा बुझिन्छ। पापलाई नैतिक गल्तीका रूपमा मात्र होइन, मानिसको आत्मिक जीवनलाई कमजोर बनाउने रोगका रूपमा हेरिन्छ। ख्रीष्टको अनुग्रहले मानिसलाई क्षमा, उपचार र पुनर्स्थापनाको बाटोमा डोऱ्याउँछ।

तर यो उपचारको दृष्टिकोणले शारीरिक र मानसिक पीडामा रहेका मानिसप्रति दोषारोपण गर्न मिल्दैन। रोग र दुःखमा परेका व्यक्तिहरूलाई करुणा, उपचार र साथको आवश्यकता हुन्छ।

यसैले ख्रीष्टियन सेवा धार्मिक गतिविधिमा सीमित रहनु हुँदैन। भोकालाई भोजन, बिरामीलाई उपचारमा सहयोग, निराश व्यक्तिलाई आशा, एक्लिएका मानिसलाई साथ र दुःखी परिवारलाई सान्त्वना दिनु नै प्रेमको व्यावहारिक अभिव्यक्ति हो, प्रभुको बोलावट सुन्ने मानिसले अरूको पीडाप्रति आफ्नो हृदय बन्द गर्न सक्दैन।

सेवा, नम्रता र प्रेम : साँचो बोलावटका पहिचान
मानिसले आफ्नो बोलावटलाई पद, प्रतिष्ठा वा अधिकारबाट प्रमाणित गर्न सक्दैन। बोलावटको वास्तविक पहिचान उसको जीवनबाट प्रकट हुने फलमा हुन्छ।

प्रभु येशूले भन्नुभयो, तिमीहरूको ज्योति मानिसहरूका सामु चम्कोस्, र तिनीहरूले तिमीहरूका सुकर्म देखेर स्वर्गमा हुनुहुने तिमीहरूका पिताको महिमा गरून्” मत्ती ५:१६

यो वचनले असल कामको उद्देश्य व्यक्तिगत प्रशंसा वा प्रतिष्ठा प्राप्त गर्नु होइन, परमेश्वरको प्रेम र महिमा प्रतिबिम्बित गर्नु हो भन्ने शिक्षा दिन्छ।

सन्त सेराफिम अफ सारोभसँग सम्बन्धित प्रसिद्ध आत्मिक शिक्षामा मानिसले आफ्नो आत्मामा पवित्र आत्माको शान्ति प्राप्त गर्नुको महत्त्वलाई जोड दिइएको छ। यसको आशय व्यक्तिगत पवित्रता र आन्तरिक शान्तिले वरिपरिका मानिसहरूको जीवनमा पनि सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ भन्ने हो।

त्यसैले साँचो बोलावटको यात्रा अहङ्कारबाट नम्रतातर्फ, घृणाबाट प्रेमतर्फ, स्वार्थबाट सेवातर्फ र अन्धकारबाट ज्योति तर्फको यात्रा हो।

बोलावट सबैका लागि : जीवनलाई अर्थपूर्ण बनाउने निमन्त्रणा
परमेश्वरको बोलावट कुनै एउटा सामाजिक वर्ग, शैक्षिक समूह वा आर्थिक अवस्थाका मानिसहरूका लागि मात्र सीमित छैन। बोलावटको आत्मिक सन्देश सम्पूर्ण मानव जीवनसँग सम्बन्धित छ।

कसैले आफ्नो परिवारप्रतिको जिम्मेवारी इमानदारीपूर्वक पूरा गरेर प्रेमको साक्षी दिन सक्छन्। कसैले आफ्नो पेसामा सत्यनिष्ठ भएर समाजको हित गर्न सक्छन्। कसैले दुःखी र असहाय मानिसहरूको सेवा गरेर करुणा प्रकट गर्न सक्छन्। कसैले प्रार्थना, उपवास र पवित्र संस्कारहरूमा सहभागी हुँदै आफ्नो आत्मिक जीवनलाई गहिरो बनाउन सक्छन्।

यसको अर्थ सबैले एउटै काम गर्नुपर्छ भन्ने होइन। मानिसका परिस्थिति, क्षमता र जिम्मेवारी फरक हुन्छन्। तर जुनसुकै क्षेत्रमा रहे पनि सत्य, प्रेम, नम्रता र सेवाको मार्ग रोज्नु नै जीवनलाई अर्थपूर्ण बनाउने महत्त्वपूर्ण आधार हो।

आजको समाजमा विभाजन, अविश्वास, प्रतिस्पर्धा र आत्मकेन्द्रित प्रवृत्तिहरूबीच मानवीय सम्बन्धको गरिमा जोगाउन झन् आवश्यक भएको छ। यस्तो अवस्थामा कुनै पनि धर्मको वास्तविक योगदान मानिसहरूबीच दूरी बढाउनु होइन, मानवीय मर्यादा, करुणा, नैतिकता र शान्तिको संस्कारलाई बलियो बनाउनु हो।

ख्रीष्टको बोलावटले मानिसलाई अरूमाथि शासन गर्न होइन, प्रेमपूर्वक सेवा गर्न सिकाउँछ। अरूलाई परिवर्तन गर्न खोज्नुअघि आफैँ परिवर्तन हुन प्रेरित गर्छ।

बोलावटको उत्तर जीवनले दिनुपर्छ
गालीलको किनारमा पत्रुस र अन्द्रियासले सुनेको आवाज इतिहासको एउटा पुरानो घटनामा सीमित छैन। त्यो आवाजले आज पनि मानव हृदयलाई आफ्नो जीवनको उद्देश्य पुनः विचार गर्न निमन्त्रणा दिइरहेको छ।

आज हामीले आफैँलाई सोध्नुपर्ने केहि प्रश्नहरु छन्, के हामी आफ्नो जीवनलाई व्यक्तिगत उपलब्धि र स्वार्थमा सीमित गरिरहेका छौँ, वा अरूको जीवनमा पनि प्रेम, आशा र प्रकाश थप्ने प्रयास गरिरहेका छौँ?

के हाम्रो हृदय क्षमाका लागि खुला छ? के हामी अरूको दुःख बुझ्न सक्छौँ? के हामी आफ्ना कमजोरी स्वीकार गरेर परिवर्तन हुन तयार छौँ? के हाम्रो विश्वास हाम्रो व्यवहारमा देखिन्छ?

पूर्वीय अर्थोडक्स आत्मिकताको अन्तिम दृष्टि ‘थियोसिस’ हो—परमेश्वरको अनुग्रहद्वारा पवित्र जीवनमा सहभागी हुने यात्रा। यो कुनै एक दिनमा पूरा हुने उपलब्धि होइन; यो निरन्तर प्रार्थना, पश्चात्ताप, प्रेम, नम्रता, पवित्र संस्कार र सेवाबाट अघि बढ्ने जीवनपर्यन्तको यात्रा हो।

मानिसको महानता उसले कति सम्पत्ति कमायो, कति अधिकार प्राप्त गर्‍यो वा कति प्रसिद्धि हासिल गर्‍यो भन्ने कुराले मात्र मापन हुँदैन। उसले आफ्नो जीवनबाट कति प्रेम बाँड्यो, कति पीडितलाई सहारा दियो, कति सम्बन्धमा मेलमिलाप ल्यायो र कति सत्यनिष्ठ भएर बाँच्यो भन्ने कुराले उसको जीवनको वास्तविक मूल्य निर्धारण गर्छ।

वास्तवमा बोलावट भनेको कुनै नयाँ परिचय धारण गर्नु मात्र होइन, आफ्नो वास्तविक मानवीय अस्तित्वलाई परमेश्वरको प्रेममा पुनः पत्ता लगाउनु हो। यो बाहिरी संसार जित्नेभन्दा पहिले आफ्नै हृदयलाई शुद्ध पार्ने यात्रा हो। अरूलाई बाटो देखाउनुअघि आफैँ ज्योति बन्ने आह्वान हो।

साँचो बोलावटको प्रमाण मानिसले बोलेका शब्दमा होइन, उसले जिएको जीवनमा देखिनुपर्छ। जब हाम्रो जीवनबाट प्रेमको सुगन्ध फैलिन्छ, तब हाम्रो व्यवहारबाट करुणा प्रकट हुन्छ र हाम्रो उपस्थितिले अरूको हृदयमा आशा जाग्छ, तब हाम्रो जीवन स्वयं सुसमाचारको साक्षी बन्न पुग्छ।

जीवनको वास्तविक परिवर्तन त्यही दिन सुरु हुन्छ, जुन दिन मानिसले परमेश्वरको बोलावट सुनेर आफ्नो हृदयको ढोका खोल्छ र प्रेम, सत्य तथा सेवाको मार्गमा हिँड्ने निर्णय गर्छ।

यरुशलेम बिलिभर्स इस्टर्न चर्च, भद्रपुर

शेयर गर्नुहोस :

270
Shares

©2026 तपाईंको साझा इजलास. सर्वाधिकार सुरक्षित। Designed & Developed by Appharu