Banner news

भारतमा क्षयरोगका कारण हुने मृत्युदरमा ३८ प्रतिशतले कमी

भारतमा क्षयरोगका कारण हुने मृत्युदरमा ३८ प्रतिशतले कमी


नयाँदिल्ली, ६ मंसिर । भारतले क्षयरोग (TB) विरुद्धको लडाइँमा उल्लेखनीय प्रगति गरेको छ।

सन् २०१५ यता भारतमा क्षयरोगका कारण हुने मृत्युदरमा ३८ प्रतिशतले कमी आएको छ, जबकि विश्वव्यापी रूपमा यो दर ३५ प्रतिशतले घटेको छ। हालै सार्वजनिक भएको विश्व स्वास्थ्य संगठनको ‘ग्लोबल ट्युबरक्लोसिस रिपोर्ट २०२६’ (विश्व क्षयरोग प्रतिवेदन २०२६) अनुसार, औषधिले काम गर्ने क्षयरोगका बिरामीहरूमा उपचार सफलता दर ९४ प्रतिशत पुगेको छ। यी तथ्याङ्कहरूले क्षयरोगको शीघ्र पहिचानलाई सुदृढ पार्ने, उपचारमा पहुँच सुधार गर्ने र बिरामीहरूलाई निरन्तर सहयोग उपलब्ध गराउने भारतको प्रयासको प्रभावलाई उजागर गर्छन्।

यो प्रगति ‘राष्ट्रिय क्षयरोग उन्मूलन कार्यक्रम’ अन्तर्गत सञ्चालित सघन हस्तक्षेप तथा तीव्र प्रयासहरूका कारण सम्भव भएको हो। यस कार्यक्रमले रोगको शीघ्र पहिचान, समयमै उपचार, तत्काल उपचार सुरु गर्ने प्रक्रिया र बिरामी-केन्द्रित हेरचाहमा जोड दिन्छ।

साथै, रोग बढी फैलिएका क्षेत्र पत्ता लगाउन, प्रतिकूल नतिजा आउन सक्ने उच्च जोखिमका बिरामीहरूको पूर्वानुमान गर्न तथा गम्भीर स्वास्थ्य जोखिममा रहेका व्यक्तिहरूको पहिचान गर्न कृत्रिम बुद्धिमत्तायुक्त छातीको एक्स-रे, द्रुत निदान परीक्षण र प्रविधिमा आधारित उपकरणहरूको प्रयोग गरिएको छ।

‘निक्षय पोषण योजना’ मार्फत प्रदान गरिने पोषणसम्बन्धी सहयोग र ‘निक्षय मित्र’ पहल अन्तर्गत प्राप्त सामुदायिक समर्थनले देशको क्षयरोग नियन्त्रण प्रयासलाई थप बलियो बनाएको छ। ‘खुसी’ च्याटबोट र ‘अवतार भिडियोबोट’जस्ता एअाइ  आधारित पहलहरूले बिरामीहरूको सहभागिता बढाउन र उनीहरूमा चेतना जगाउन मद्दत पुर्‍याएका छन्।

भारतको ९४ प्रतिशत उपचार सफलता दरले बिरामी-केन्द्रित दृष्टिकोण, उपचार सेवा प्रवाह, अनुगमन र प्रभावित व्यक्तिहरूलाई निरन्तर सहयोग उपलब्ध गराउने कार्यमा भएको सुधारलाई पुष्टि गर्छ। साथै, भारतले आफ्नो क्षयरोग कार्यक्रमका लागि आवश्यक कुल बजेटको ९६ प्रतिशत हिस्सा आन्तरिक स्रोतबाटै जुटाउँदै आएको छ।

‘टीबी मुक्त भारत अभियान’ ले विशेष गरी जोखिममा रहेका जनसङ्ख्यामा क्षयरोगको जाँच र निदानको दायरा बढाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। पहिलो सघन १०० दिने अभियान ७ डिसेम्बर २०२४ मा सुरु भएको थियो। सुरुमा ३३ राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशका ३४७ उच्च प्राथमिकता प्राप्त जिल्लाहरूमा सञ्चालन गरिएको यो अभियान पछि देशभर विस्तार गरियो। २४ मार्च २०२६ मा सुरु भएको दोस्रो सघन अभियानले उच्च जोखिम भएका गाउँ तथा वडा, मानिसहरूको बढी जमघट हुने स्थान र जोखिममा रहेका समुदायमा क्षयरोगको जाँचमा विशेष जोड दियो।

७ डिसेम्बर २०२४ देखि ८ नोभेम्बर २०२६ को बीचमा यस अभियानले क्षयरोग जाँच कार्यक्रममार्फत २५ करोडभन्दा बढी मानिसको पहुँच सुनिश्चित गरेकाे थियाे भने ११ करोडभन्दा बढी छातीको एक्स-रे गरेकाे छ, छिटो निदानका लागि ३ करोडभन्दा बढी ‘मोलिक्युलर परीक्षण’ गरिएका थिए । साथै, ४८ लाख ६४ हजार नयाँ क्षयरोगका बिरामी पहिचान गरिए, जसमा १४ लाख ९७ हजार त्यस्ता व्यक्ति थिए जसमा रोगका कुनै लक्षण देखिएका थिएनन् ।

लक्षण नदेखिएकाबिरामीको पहिचान हुनु विशेष महत्त्वपूर्ण छ, किनकि प्रारम्भिक जाँचले ती सङ्क्रमणहरू पत्ता लगाउन मद्दत गर्छ जुन अन्यथा कसैको ध्यानमा नपर्न सक्थे। समयमै रोग पहिचान हुँदा बिरामीले छिटो उपचार सुरु गर्न पाउँछन्, जसले रोग अरूमा सर्नबाट रोक्न र गम्भीर बिरामी हुने जोखिम घटाउन मद्दत पुर्‍याउँछ।

यस अभियानमा क्षयरोगको जाँचका साथै पोषणसम्बन्धी सहयोग, बिरामीको अवस्था अनुसारको विशेष हेरचाह  र सामुदायिक सहभागितालाई समावेश गरिएको छ। सरकारी तथ्याङ्क अनुसार, सन् २०२५ मा ६७,९३३ पञ्चायतलाई ‘क्षयरोग मुक्त’  घोषणा गरिएको थियो।

शेयर गर्नुहोस :

27
Shares

©2026 तपाईंको साझा इजलास. सर्वाधिकार सुरक्षित। Designed & Developed by Appharu